>Sincfala Museum van de Zwinstreek
Sincfala,
Museum van de Zwinstreek

Dijkenbouw in de middeleeuwen

Vanaf de 11de eeuw neemt de bevolking sterk toe en is er nood aan meer landbouwgrond. In Vlaanderen worden daarom stukken schorre ingepolderd. De Vlaamse graaf Filips van de Elzas bouwt nieuwe dijken en een haven in de Zwinstreek. Brugge controleert het waterbeheer van het Zwin. Maar door de inpoldering gaat de waterloop steeds verder verzanden.

De eerste dijk
Aanvankelijk is er vooral schapenteelt op de zoute schorrenweiden. Na ontzilting is de grond ook geschikt voor akkerbouw en veeteelt. Op hoger gelegen plekken ontstaan woonkernen. Rond het jaar 1000 is de schapenweg die langs de westelijke kreek haaks op de kust loopt, versterkt tot een beschermingsdijk: de Blankenbergse dijk of Gentele.

De ringdijk
De kreek naar de zee ten noorden van Brugge verzandt. De Blankenbergse dijk wordt verlengd tot het huidige Heist met een nieuwe beschermingswal, de Evendijk. Nog voor 1100 is ook de oostelijke kreek naar het Sincfal afgesloten door de ringdijk. De groeiende bevolking vestigt zich in nieuwe dorpen met namen die eindigen op – zele of - kerke .

Het Zwin
De dijken houden stand bij de stormvloeden die in het begin van de 12de eeuw langs het Sincfal binnendringen tot bij de Vlaamse zandrug . De vloed van 1134 graaft een bevaarbare getijdengeul tot net voor Brugge: het Zwin. Graaf Filips van de Elzas zal er in 1174 een dam bouwen met toegang tot een kanaal naar Brugge: de oorsprong van de stad Damme.

Inpoldering
In de 13de eeuw worden de overblijvende schorren verder ingedijkt tot “polders”. Afwateringssloten lozen hun water bij eb naar het Zwin. In de vruchtbare polders liggen de “uithoven”, boerderijen van heren en kloosters. De drooglegging van de polders heeft ook een keerzijde: het Zwin is daardoor steeds moeilijker bevaarbaar.

Graaf Jansdijk
Baggeren en aanpassen van de geulen helpen niet. Bereikbare aanlegplaatsen schuiven steeds dichter naar de zee, uiteindelijk tot Sluis, ook een drukke vissershaven. Wanneer de Elisabethvloed in 1404 bressen slaat in de polderdijken legt Jan zonder Vrees een nieuwe verdedigingswal aan langs de zee: de Graaf Jansdijk.

Kaarten

dampierre-kaartDampierrekaart
Oudste kaart van Vlaanderen, 1452

De Dampierrekaart, met links het Zwin en de Scheldemonding, tekent de situatie van Vlaanderen en Zeeland in 1274 met de Schelde als historische grens tussen de twee graafschappen. De kaart is gemaakt in de 17de eeuw bij de scheiding van Noord- en Zuid- Nederland om te bewijzen dat Zeeuws-Vlaanderen bij het zuiden hoort.

Kaart Hervy
Deze kaart van de Zwinstreek van Jan de Hervy (1501) geeft een beeld van het Zwinlandschap in de late middeleeuwen met de nadruk op de waterwegen, sluizen en dijken.

Op het beeldscherm reis je vanaf de monding van het Zwin stroomopwaarts naar Brugge. Na de monding en St. Anna-ter-Muiden, passeer je Sluis. Daarna bereik je via Hoeke, Oostkerke, Monnikerede en Lembeke uiteindelijk Damme. Deze plaatsen hadden ooit een haventje aan het Zwin. Eén voor één slibden ze dicht. Sluis was de laatste haven die bereikbaar bleef voor zeeschepen tot eind 15de eeuw.

Evolutie van het landschap | De Zwinhavens